Lạm dụng thuốc kháng sinh là một nguyên nhân dẫn đến việc xuất hiện nhiều loại siêu vi khuẩn kháng sinh. Ảnh: Mạnh Dũng (Giadinh.net).

Ngày 12/8, BS Nguyễn Trung Cấp, Phó Trưởng khoa Cấp cứu, điều trị tích cực, BV Bệnh nhiệt đới TƯ cho biết, loại “siêu vi khuẩn” vừa được phát hiện ở Ấn Độ chính là 1 loại vi khuẩn tiết ra men (enzyme) NDM-1. Men này có thể kháng lại hầu hết mọi loại thuốc kháng sinh, kể cả nhóm kháng sinh mạnh nhất là carbapenem – vốn được coi như vũ khí cuối cùng để trị các vi khuẩn đã kháng tất cả các loại kháng sinh.

Lây truyền mạnh qua tiếp xúc

BS Nguyễn Trung Cấp cho biết, do đặc tính chung của vi khuẩn có thể lây truyền rất mạnh qua giao lưu, tiếp xúc nên nguy cơ loại siêu vi khuẩn này lan rộng ra thế giới và vào Việt Nam là rất lớn. Tuy nhiên, chưa cần đợi đến khi loại siêu vi khuẩn này xâm nhập, ngay tại nước ta hiện tại cũng đã ghi nhận một vài loại siêu vi khuẩn tương tự, có khả năng kháng tất cả loại kháng sinh. Phổ biến nhất là nhóm vi khuẩn gram âm đường ruột.

Theo BS Cấp, các loại vi khuẩn này tiết ra một chất men phân hủy gọi chung là carbapenemase, làm giảm tính nhạy cảm của nhóm kháng sinh carbapenem. Men này có rất nhiều loại, trong đó men NDM -1 của vi khuẩn vừa phát hiện ở Ấn Độ chỉ là một trong số các men đó.

Tại nước ta chưa có nghiên cứu nào giải mã trình tự gene của tất cả các vi khuẩn kháng thuốc để xem đó có phải là NDM-1 hay không, nhưng đã phát hiện loại vi khuẩn kháng thuốc mang gene tương tự NDM-1 như vi khuẩn mang gene IMP, VIM... cũng kháng thuốc họ carbapenem.

Một nghiên cứu BV Bệnh Nhiệt đới TƯ thực hiện tại 16 bệnh viện ở Việt Nam đã phát hiện vi khuẩn kháng thuốc nhóm carbapenem tương tự vi khuẩn tìm thấy ở Ấn Độ nhưng mang gene kiểu khác. Trước đó, các chuyên gia y tế Anh và Ấn Độ cảnh báo một nhóm “siêu vi khuẩn” có khả năng kháng lại tất cả các loại thuốc kháng sinh đã lan từ các nước Nam Á sang Anh và có thể sẽ lây lan trên phạm vi toàn thế giới.

Theo phân tích của các chuyên gia dịch tễ, có một loại thuốc kết hợp có thể đáp ứng điều trị “siêu vi khuẩn”. Đó là trường hợp của thuốc kháng sinh Colistin, hiện cùng với dòng thuốc kháng sinh mới Tigecycline là 2 loại thuốc có hiệu quả để đáp ứng điều trị “siêu vi khuẩn” kháng nhóm kháng sinh carbapenemase, gồm cả vi khuẩn tiết men NDM-1 ở Ấn Độ hay các vi khuẩn tiết men khác ở nước ta. Nhưng hiện cả hai loại thuốc này đều không được chính thức có mặt trên thị trường thuốc Việt Nam.

Lạm dụng kháng sinh khiến “siêu vi khuẩn” tồn tại

Các bác sĩ khuyến cáo, tình trạng lạm dụng thuốc kháng sinh, sử dụng thuốc kháng sinh tràn lan không theo kê đơn của bác sĩ, kê đơn không đúng phác đồ... chính là một trong những nguyên nhân khiến vi khuẩn kháng thuốc ngày càng gia tăng, xuất hiện ngày càng nhiều loại “siêu vi khuẩn” kháng kháng sinh. Do đó, cả phía cơ sở y tế, cơ quan quản lý về thuốc, người bệnh cần khắc phục ngay tình trạng này.

Bên cạnh đó, các BV cần thực hiện nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật chống nhiễm khuẩn mà Bộ Y tế đã ban hành. Áp dụng các biện pháp giảm quá tải BV. Nhân viên, y tá, bác sĩ trong BV thực hiện tốt việc rửa tay sạch trước, sau khi thăm khám bệnh nhân... nhằm hạn chế thấp nhất khả năng nhiễm khuẩn trong BV.

Theo bác sĩ Cấp, khi xuất hiện vi khuẩn kháng thuốc, có hai con đường là tìm ra kháng sinh mới hiệu quả, cộng với ngăn ngừa tình trạng kháng thuốc bằng quay vòng kháng sinh, quay vòng buồng bệnh. Giới y khoa đang cố gắng kiểm soát hiệu quả các trường hợp bệnh nhân bằng cách này.

Trong một nghiên cứu đăng trên tạp chí y học Anh The Lancet, nhóm chuyên gia do bác sĩ Timothy Walsh thuộc ĐH Cardiff (Xứ Wales) và Karthikeyan Kumarasamy thuộc ĐH Madras (Ấn Độ) dẫn đầu, khẳng định các vi khuẩn chứa enzym New NDM-1 đã lan từ Ấn Độ và Pakistan sang các bệnh viện tại Anh. Vi khuẩn chứa NDM-1 có thể kháng lại hầu hết mọi loại thuốc kháng sinh. Các trường hợp nhiễm vi khuẩn E.coli thông thường có thể nhanh chóng hồi phục, nhưng nếu vi khuẩn E.coli lại có chứa enzym NDM-1 thì nguy cơ tử vong rất cao. Nhóm nghiên cứu đã phát hiện 44 trường hợp nhiễm vi khuẩn chứa NDM-1 ở Chennai, 26 trường hợp ở Haryana tại Ấn Độ, 73 trường hợp khác ở nhiều địa điểm tại Bangladesh, Pakistan. Số trường hợp nhiễm vi khuẩn chứa NDM-1 ở Anh đã lên đến 50 và hiện đang tăng.